Rozliczenie kaucji za butelki – co powinien wiedzieć przedsiębiorca?

Od 1 października 2025 r. w Polsce obowiązuje system kaucyjny, który w założeniu ma być mechanizmem promującym recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. Od 1 października 2025 r. w sklepach zaczęły więc pojawiać się napoje w opakowaniach objętych systemem, a więc takie, na których znajduje się wyraźny znak kaucji z jej kwotą .

System kaucyjny polega na pobieraniu kaucji przy sprzedaży napojów w określonych opakowaniach (m.in. butelki PET, puszki metalowe, butelki szklane wielokrotnego użytku) oraz na jej zwrocie w momencie oddania pustego opakowania lub odpadu opakowaniowego.
‍

Kaucja a VAT – zasada ogólna

Z perspektywy podatku od towarów i usług (VAT), kluczowe znaczenie ma rozróżnienie dwóch sytuacji:

1) gdy kaucja pobrana przy sprzedaży napoju zostaje zwrócona pozostaje ona neutralna podatkowo;

2) kaucja niezwrócona może powodować obowiązek podatkowy na gruncie podatku VAT, ale tylko w odniesieniu do konkretnych podmiotów (wprowadzający napoje do obrotu).
‍

Powyższe oznacza, że większość przedsiębiorców, z wyjątkiem podmiotów wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje nie jest zobowiązana do rozliczenia podatku VAT z tytułu pobrania kaucji. Na gruncie przepisów ustawy o podatku VAT kaucja pobierana za opakowania objęte systemem kaucyjnym nie jest bowiem wliczana do podstawy opodatkowania, a pobór kaucji na każdym etapie obrotu nie jest opodatkowany tym podatkiem.

Dla przykładu można posłużyć się sytuacją przedsiębiorcy, który nabywa napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnych dla zatrudnionych przez siebie pracowników. Przedsiębiorca taki ponosi koszt opakowania zawierającego napój wraz z doliczoną do niego kaucją. Do produktu w postaci napoju jest doliczony podatek VAT, natomiast do samej kaucji podatek VAT nie jest doliczany.

Na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.

Przedsiębiorca, który nabył napoje dla swoich pracowników może zatem odliczyć podatek VAT, który został naliczony do zakupionych napojów, gdyż zakup napojów ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. Jednocześnie przedsiębiorca nie będzie uprawniony do obniżenia należnego podatku VAT o wartość kaucji doliczonej do napojów.
‍

Kaucja za butelki a podatek dochodowy – przychód czy koszt?

W przypadku przeciętnego przedsiębiorcy uwagę należy zwrócić również na ewentualne skutki wprowadzenia systemu kaucyjnego na gruncie podatku dochodowego.

W świetle art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23.

Analogicznie na podstawie art. art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Posługując się wcześniejszym przykładem przedsiębiorcy, który zakupił napoje dla zatrudnionych przez siebie pracowników – warto ustalić, czy kaucja doliczona do zakupionych napojów może stanowić koszt uzyskania przychodu przedsiębiorcy, a także czy ewentualne uzyskanie zwrotu kaucji może stanowić przychód powodujący konieczność opłacenia podatku.

W powyższym zakresie warto przytoczyć stanowisko przedstawione w interpretacji indywidualnej z dnia 26 maja 2014 r., Izba Skarbowa w Bydgoszczy, ITPB3/423-93/14/PS, w której stwierdzono, iż spółka wnosząc kaucję nie ma prawa uznać uiszczonej w ten sposób kwoty jako uszczuplenia w majątku o charakterze definitywnym, chyba że wystąpią okoliczności uprawniające do jej zatrzymania przez Dostawcę. Umowa pomiędzy stronami powinna regulować moment, w którym następuje rozliczenie kaucji. Momentem powstania kosztu będzie chwila, gdy kaucja stanie się kwotą należną Dostawcy, tj. z chwilą wystąpienia okoliczności, które uprawniają dostawcę do zatrzymania kaucji.
‍

Podobne rozstrzygnięcia wydawane były przez organy podatkowe wobec płatników podatku dochodowego od osób fizycznych

Mimo, iż powyższe interpretacje indywidualne nie odnoszą się bezpośrednio do kaucji wprowadzonej na potrzeby systemu kaucyjnego, sytuację tą należy uznać za analogiczną. Przedsiębiorca ponoszący koszty kaucji nie ponosi bowiem koszu o charakterze definitywnym, bowiem może on w każdym momencie dokonać zwrotu opakowań po zakupionych napojach.

Szczególną odmiennością w przypadku systemu kaucyjnego jest jednak okoliczność, że w odniesieniu do tej kaucji nie nastanie moment, który będzie można określić jako moment, w którym przedsiębiorca utraci prawo do zwrotu kaucji. System ten nie pozwala bowiem na jednoznaczną weryfikację w odniesieniu do każdego pojedynczego produktu w zakresie okoliczności, czy przedsiębiorca dokonał już zwrotu konkretnego opakowania.

Podsumowując powyższe rozważania należy jednoznacznie stwierdzić, iż pobranie kaucji od zakupionego przez przedsiębiorcę napoju nie stanowi kosztu uzyskania przychodu, natomiast uzyskanie przez przedsiębiorcę zwrotu takiej opłaty nie stanowi przychodu.

Nowe regulacje świadczą o tym, że współczesny przedsiębiorca coraz częściej musi prowadzić działalność korzystając z wiedzy z zakresu prawa podatkowego oraz innych dziedzin prawa, które są źródłem nowych obowiązków. Właśnie w takich sytuacjach realnym wsparciem może być LEXAI – profesjonalny asystent prawny AI.

LEXAI może dokonać analizy konkretnego stanu faktycznego i udzielić odpowiedzi na zadane pytanie prawne.

‍