Obowiązki zimowego utrzymania właścicieli pojazdów i chodników prywatnych nieruchomości w świetle polskich przepisów prawa – odpowiedzialność i sankcje.

Okres zimowy w warunkach klimatycznych występujących w Polsce rodzi określone obowiązki prawne zarówno po stronie uczestników ruchu drogowego, jak i właścicieli nieruchomości. Obowiązki te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa komunikacyjnego oraz ochronę życia i zdrowia osób poruszających się po drogach i chodnikach. Niedopełnienie tych powinności może prowadzić do odpowiedzialności wykroczeniowej, a w określonych przypadkach także cywilnej. Szczególne znaczenie w tym zakresie ma obowiązek usuwania śniegu i lodu z pojazdów dopuszczonych do ruchu oraz z chodników przylegających do nieruchomości.

Zasady dotyczące przygotowania pojazdu do uczestnictwa w ruchu drogowym wynikają przede wszystkim z ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Choć przepisy nie formułują wprost nakazu odśnieżania samochodu, to jednoznacznie wskazują - w szczególności wskazuje na to art. 66 ust. 1 pkt 1 wspomnianej ustawy - pojazd poruszający się po drodze publicznej musi być utrzymany w stanie technicznym zapewniającym bezpieczeństwo ruchu oraz niepowodującym zagrożenia dla innych jego uczestników. Pozostawienie na pojeździe warstwy śniegu lub lodu, w szczególności na dachu, szybach, reflektorach czy tablicach rejestracyjnych, może ograniczać widoczność kierowcy, utrudniać identyfikację pojazdu oraz stwarzać ryzyko oderwania się brył lodu w czasie jazdy. Tego rodzaju zaniedbania kwalifikowane są w praktyce organów kontroli ruchu drogowego jako wykroczenia polegające na dopuszczeniu do ruchu pojazdu stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa. Sankcją może być mandat karny, którego wysokość – w zależności od charakteru naruszenia – sięga nawet kilku tysięcy złotych, a także istnieje możliwość nałożenia na kierowcę poruszającego się takim pojazdem punktów karnych. Dodatkowo przepisy przewidują możliwość ukarania kierowcy za zasłonięte tablice rejestracyjne lub nieczytelne światła, co w warunkach zimowych często wynika właśnie z braku odśnieżenia pojazdu.

Niezależnie od powyższego, w praktyce stosowania prawa zwraca się uwagę także na zakaz pozostawiania włączonego silnika podczas postoju w terenie zabudowanym w celu odśnieżania pojazdu. Tego rodzaju zachowanie może być traktowane jako wykroczenie przeciwko porządkowi publicznemu i ochronie środowiska, za które również przewidziana jest grzywna w postaci mandatu karnego. W rezultacie prawidłowe przygotowanie pojazdu do jazdy w okresie zimowym nie jest wyłącznie kwestią rozsądku kierowcy, lecz obowiązkiem wynikającym z norm prawnych o charakterze powszechnie obowiązującym.
‍

Równolegle ustawodawca nałożył określone obowiązki na właścicieli nieruchomości w zakresie utrzymania porządku na chodnikach przylegających do posesji. Podstawą prawną jest ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej jako u.u.c.p.g.), gdzie zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 wspomnianej ustawy - właściciel nieruchomości zobowiązany jest do uprzątnięcia śniegu, lodu oraz innych zanieczyszczeń z chodnika położonego bezpośrednio przy granicy jego działki. Obowiązek ten ma charakter publicznoprawny i służy zapewnieniu bezpieczeństwa pieszym korzystającym z przestrzeni publicznej. W sytuacji, gdy pomiędzy posesją a chodnikiem znajduje się pas zieleni lub inny element oddzielający, obowiązek przechodzi na zarządcę drogi lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Podobnie jest w przypadku chodników wykorzystywanych jako płatne miejsca parkingowe – wówczas odpowiedzialność za ich utrzymanie spoczywa na zarządcy drogi.
‍

Niewykonanie obowiązku odśnieżenia chodnika może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową na podstawie art. 117 § 1 Kodeksu wykroczeń, w szczególności w zakresie naruszenia obowiązków porządkowych wynikających z przepisów gminnych. W praktyce organy porządkowe, takie jak straż miejska lub policja, mogą nałożyć mandat karny albo skierować sprawę do sądu. Sankcja ta pełni funkcję prewencyjną i ma na celu wymuszenie właściwego wykonywania obowiązków związanych z utrzymaniem bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej.
‍

Na szczególną uwagę zasługuje również odpowiedzialność cywilna właściciela nieruchomości w przypadku, gdy na nieodśnieżonym chodniku dojdzie do wypadku skutkującego szkodą na osobie lub mieniu. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności deliktowej wyrażoną w art. 415 Kodeksu cywilnego, osoba, która ze swojej winy wyrządziła szkodę innemu, zobowiązana jest do jej naprawienia. Oznacza to, że poszkodowany pieszy może dochodzić od właściciela nieruchomości odszkodowania obejmującego koszty leczenia, rehabilitacji, utracone zarobki, a także zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W praktyce orzeczniczej przyjmuje się, że nieodśnieżenie chodnika w okresie intensywnych opadów lub mrozu może stanowić zawinione zaniechanie, rodzące odpowiedzialność cywilną.
‍

Rozważania dotyczące powyższego stanu faktycznego stanowiły podstawę rozważań Sądu Najwyższego w treści wyroku z dnia 28 sierpnia 2025 r. II CSKP 351/23. W treści wspomnianego wyroku sąd uznał, iż Niewykonanie nakazu ustawowego wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach świadczy o bezprawności zachowania, która ma charakter obiektywny. Odpowiedzialność ta opiera się na zasadzie winy (art. 415 k.c.). Do jej przypisania nie jest tym samym wystarczające niezrealizowanie ustawowego nakazu, co istotnie łagodzi ostrze obowiązku statuowanego w art. 5 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g. Właściciel lub inna osoba ponosi tylko wtedy odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu naruszenia nakazu określonego w art. 5 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g., jeżeli można postawić mu zarzut nienależytej staranności. Rozstrzygająca jest w związku z tym odpowiedź na pytanie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy, w szczególności warunków pogodowych, można było rozsądnie wymagać od właściciela lub innej osoby określonej w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g., aby chodnik został uprzątnięty nie tylko ze śniegu, lecz także z lodu i to na całej jego szerokości. Ocena ta może prowadzić do wniosku, że mimo obiektywnego naruszenia powinności wynikającej z art. 5 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g., odpowiedzialność odszkodowawcza z tego tytułu będzie wykluczona, ponieważ potencjalnie odpowiedzialnemu nie można postawić zarzutu nienależytej staranności.
‍

Podsumowując, obowiązki związane z usuwaniem śniegu i lodu z pojazdów oraz chodników nie mają wyłącznie charakteru techniczno-porządkowego, lecz stanowią element systemu prawnego służącego ochronie bezpieczeństwa publicznego. Zarówno kierowcy, jak i właściciele nieruchomości powinni mieć świadomość, że zaniechanie tych obowiązków może prowadzić do nałożenia sankcji finansowych, przypisania odpowiedzialności wykroczeniowej, a w razie powstania szkody – także do ponoszenia konsekwencji cywilnoprawnych. W tym kontekście właściwe wykonywanie obowiązków zimowego utrzymania przestrzeni i pojazdów należy traktować jako istotny element należytej staranności wymaganej przez prawo.
‍

LEX AI jako zaawansowane oprogramowanie sztucznej inteligencji jest w stanie wspomóc każdego zainteresowanego w sytuacjach związanych z wystąpieniem szkody spowodowanej czy to nieodśnieżonym samochodem, czy też chodnikiem. LEX AI pomoże w przeanalizowaniu zaistniałego stanu faktycznego i w ustaleniu zakresu odpowiedzialności osoby, która potencjalnie nie dopełniła obowiązków związanych z odśnieżaniem, a także wspomoże przy obronie praw właścicieli samochodów i chodników przydomowych.