Prawo obywateli do dostępu do informacji publicznych zostało zagwarantowane w treści art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[i]. W świetle art. 61 ust. 1 Konstytucji, Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Cytowany wyżej przepis zabezpiecza również prawo obywateli do dostępu do informacji publicznych nakazując ewentualne ograniczenia w tym zakresie wprowadzać wyłącznie za pośrednictwem ustawy, gdy chronione mają być inne dobra (np. interes gospodarczy państwa).

Czym jest informacja publiczna?

Wedle art. 1 ust. 1 ustawy. o dostępie do informacji publicznej (dalej jako u.d.i.)[ii], każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie.

Definicja pojęcia „informacji publicznej” sformułowana przez ustawodawcę ma bardzo szeroki zakres, taką informacją jest bowiem każda informacja o sprawach publicznych. Jednocześnie jednak, żaden inny przepis ustawy nie definiuje pojęcia „sprawy publicznej” co uniemożliwia jednoznaczne określenie znaczenia sformułowania „informacji publicznej”. W tym zakresie z pomocą przychodzi jednak art. 6 ust. 1 u.d.i., w którego treści określono jakie informacje w szczególności podlegają udostępnieniu na podstawie przywoływanych przepisów. Zawarty w tym przepisie wykaz jest katalogiem otwartym, a zatem również nie wyczerpuje definicji informacji publicznej w sposób wyczerpujący.

Wedle jego treści udostępnieniu podlegają informacje publiczne w szczególności :

1. polityce wewnętrznej i zagranicznej;
2. podmiotach wykonujących zadania publiczne (w tym np. o ich statusie prawnym, czy majątku);
3. zasadach funkcjonowania podmiotów wykonujących zadania publiczne (np. trybie działania, kolejności spraw, naborze na stanowiska);
4. danych publicznych (np. treści aktów administracyjnych, stanowiska organów w sprawach publicznych);
5. majątku publicznym (np. Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego, długu publicznym).

Jak już jednak zauważono, podany katalog nie wyczerpuje w sposób wszystkich informacji, które w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów mogą zostać za publiczne. Każda sytuacja wymaga odrębnej analizy stanu faktycznego, aby uznać, czy żądane informacje swoim zakresem mogą być przedmiotem wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

Kto może uzyskać dostęp do informacji publicznej ?

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.i., każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo dostępu do informacji publicznej, zwane dalej „prawem do informacji publicznej”.

Powyższe oznacza, iż co do zasady każdy może żądać udostępnienia informacji publicznych. Ustawa ogranicza jednak możliwość dostępu do niektórych rodzajów informacji, w tym np. informacji niejawnych lub ustawowo chronionych.

Z treści przytoczonego przepisu wynika szersza definicja podmiotu, który może uzyskać dostęp do informacji publicznej. W przepisie konstytucji wprost mowa bowiem o obywatelu, natomiast przepis ustawy umożliwia uzyskanie takiej informacji każdemu.

Jak wskazuje M. Jabłoński w treści komentarza do przepisów ustawy, zarówno w literaturze przedmiotu 265 , jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że ustawowe ujęcie uprawnionego oznacza, iż skutecznie z żądaniem wystąpić może zarówno osoba fizyczna, jak i inne podmioty prawa, a więc nie tylko obywatel polski[iii].

Uprawnioną do uzyskania dostępu do informacji publicznej nie jest więc tylko i wyłącznie osoba fizyczna, ale również inne podmioty np. spółki prawa handlowego czy organizacje pozarządowe.

Co również istotne, organy lub podmioty zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej, nie mogą ograniczać tego prawa żądając wykazania interesu prawnego lub faktycznego od osoby żądającej udostępnienia informacji (art. 2 ust. 2 u.d.i.).

Jakie podmioty są zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej ?

Z treści cytowanego we wstępie niniejszego artykułu przepisu Konstytucji wynika, iż podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji publicznej są:

1. organy władzy publicznej oraz osoby pełniące funkcje publiczne;
2. organy samorządu gospodarczego i zawodowego (np. izba lekarska jako samorząd zawodowy zrzeszający lekarzy);
3. jednostki organizacyjne w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem skarbu państwa (będą to więc między innymi podmioty, które na drodze przetargu zobowiązują się wykonywać konkretne zadania należące do władzy publicznej np. spółki wywożące odpady na rzecz gminy).

W opisanym kontekście nie sposób również nie odnieść się do treści art. 4 ust. 1 u.d.i., który rozszerza katalog podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej wskazując, iż zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej są w szczególności:

1. organy władzy publicznej;
2. organy samorządów gospodarczych i zawodowych;
3. podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa;
4. podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego;
5. podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Opisane wyżej podmioty nie stanowią jednak katalogu zamkniętego podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej. Również ta kwestia wymaga zatem odniesienia się do konkretnego stanu faktycznego, aby w sposób jednoznaczny ustalić, czy dany podmiot jest zobowiązany do udostępnienia konkretnych informacji.

Jak uzyskać dostęp do informacji publicznej ?

W pierwszej kolejności warto zauważyć, iż przepisy u.d.i. określając pięć możliwych sposobów udostępnienia informacji publicznych, są to:

1. ogłaszanie informacji publicznych w Biuletynie Informacji Publicznej;
2. udostępnienie informacji na wniosek ;
3. udostępnienie informacji publicznej przez jej wyłożenie lub wywieszenie;
4. wstęp na posiedzenia organów;
5. udostępnienie informacji w portalu danych.

Na potrzeby niniejszego artykułu, wyjaśniony zostanie jednak sposób udostępnienia informacji publicznych na wniosek.

Wedle art. 10 u.d.i., informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek. Informacja publiczna, która może być niezwłocznie udostępniona, jest udostępniana w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku.

W przypadku złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, udostępnienie informacji przez zobowiązany podmiot powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki jednak nie później niż  w terminie 14 dni. W przypadku braku takiej możliwości, podmiot zobowiązany powinien powiadomić o tym wnioskodawcę oraz wskazać termin udostępnienia informacji, który nie może jednak przekroczyć 2 miesięcy(art. 13 u.d.i.).

Co do zasady udostępnienie informacji powinno nastąpić w formie zgodnej z wnioskiem o jej udostępnienie. Jeśli zatem treść wniosku wskazuje, na żądanie udostępnienia informacji w formie pisemnej, informacja powinna zostać przekazana w takiej formie. Podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji może jednak odmówić udostępnienia informacji we wnioskowanej formie np. ze względu na brak możliwości technicznych. W takiej sytuacji podmiot ma obowiązek powiadomić wnioskodawcę w jakiej formie informacja może zostać udostępniona (art. 14 u.d.i.).

Warto również zaznaczyć, że podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji może obciążyć wnioskodawcę kosztami jakie poniósł w związku z koniecznością przetworzenia wnioskowanych informacji (art. 15 u.d.i.).

W praktyce uzyskanie dostępu do informacji publicznej często wymaga nie tylko znajomości przepisów, ale również ich właściwego zastosowania do konkretnego stanu faktycznego. W takich sytuacjach realnym wsparciem może być LEX AI, który potrafi przeanalizować przedstawioną sytuację np. treść wniosku, charakter żądanej informacji czy status podmiotu zobowiązanego, a następnie, w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy, zweryfikować, czy dana informacja powinna zostać udostępniona przez organ. Co więcej, czat może wskazać potencjalne ograniczenia (np. tajemnice ustawowo chronione, dane osobowe, interes publiczny) oraz pomóc w sformułowaniu poprawnego wniosku lub argumentacji w przypadku odmowy.

---

[i] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 ze zm.);

[ii] Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U.2022.902);

[iii] M. Jabłoński, K. Wygoda [w:] Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, red. A. Piskorz-Ryń, M. Sakowska-Baryła, LEX/el. 2025, art. 2.