Stosowanie środków ochrony roślin przez właścicieli ogrodów przydomowych oraz działkowców podlega regulacjom zarówno prawa krajowego, jak i prawa Unii Europejskiej.
Podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (t.j. Dz.U.2026.624 – dalej jako u.ś.o.r.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz.U.UE.L.2009.309.1 ze zm. – dalej jako rozporządzenie). Regulacje te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowia ludzi, zwierząt oraz ochrony środowiska naturalnego przed negatywnymi skutkami niewłaściwego stosowania pestycydów.
Podstawowym obowiązkiem osoby stosującej środki ochrony roślin jest używanie ich zgodnie z warunkami określonymi w etykiecie oraz instrukcji stosowania. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 55 rozporządzenia, zgodnie z którym środki ochrony roślin muszą być stosowane właściwie. Prawidłowe stosowanie obejmuje przestrzeganie warunków ustanowionych zgodnie z art. 31 rozporządzenia i wskazanych na etykiecie, a także przestrzeganie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin. Oznacza to, że właściciel ogrodu nie może samodzielnie zwiększać dawek preparatu, stosować środka do innych upraw niż wskazane przez producenta ani wykonywać oprysków w sposób sprzeczny z instrukcją użytkowania.
Istotne znaczenie mają również przepisy art. 35 ust. 1 u.ś.o.r. Zgodnie z tym przepisem środki ochrony roślin należy stosować w taki sposób, aby nie stwarzać zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz środowiska, w tym przeciwdziałać znoszeniu środków ochrony roślin na obszary i obiekty niebędące celem zabiegu. Przepis ten nakłada na użytkowników obowiązek zachowania szczególnej ostrożności podczas wykonywania oprysków, zwłaszcza w pobliżu sąsiednich nieruchomości, dróg publicznych, placów zabaw czy zbiorników wodnych. W praktyce oznacza to konieczność uwzględniania warunków atmosferycznych, przede wszystkim siły i kierunku wiatru, aby uniknąć niekontrolowanego rozprzestrzeniania się substancji chemicznych.
Przepisy ustawy przewidują również obowiązki związane z przechowywaniem i unieszkodliwianiem środków ochrony roślin. Zgodnie z art. 35 ust. 4 u.ś.o.r. należy przechowywać i unieszkodliwiać w taki sposób, aby nie stwarzać zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz środowiska. Z kolei art. 35 ust. 5 wskazuje, że z opakowaniami jednostkowymi po środkach ochrony roślin należy postępować zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach unijnych dotyczących etykietowania środków ochrony roślin. Oznacza to zakaz wyrzucania opakowań po pestycydach do zwykłych odpadów komunalnych oraz konieczność ich przekazywania do odpowiednich systemów odbioru odpadów niebezpiecznych.
Szczególną uwagę ustawodawca poświęca ochronie środowiska oraz organizmów pożytecznych, w tym owadów zapylających. Obowiązek taki wynika zarówno z art. 35 u.ś.o.z., jak i z ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin przewidzianych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE ustanawiającej ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz.U.UE.L.2009.309.71 ze zm.). W praktyce właściciele ogrodów powinni unikać wykonywania oprysków w czasie aktywności pszczół oraz stosować środki o możliwie najmniejszym wpływie na środowisko naturalne.
Należy podkreślić, że niektóre środki ochrony roślin są przeznaczone wyłącznie dla użytkowników profesjonalnych. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 28 u.ś.o.r., który stanowi, że środki przeznaczone dla użytkowników profesjonalnych mogą być zbywane wyłącznie osobom posiadającym odpowiednie kwalifikacje i ukończone szkolenia. Właściciele ogrodów przydomowych, którzy nie posiadają takich uprawnień, mogą zatem korzystać wyłącznie ze środków dopuszczonych do obrotu dla użytkowników nieprofesjonalnych.
Niewłaściwe stosowanie pestycydów może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z własnej winy wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Odpowiedzialność taka może obejmować między innymi szkody wynikające ze skażenia sąsiednich upraw, zatrucia zwierząt czy zniszczenia pasiek. W określonych sytuacjach możliwe jest również zastosowanie przepisów prawa wykroczeń lub prawa karnego, zwłaszcza gdy użycie środków ochrony roślin stworzy zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi.
Podsumowując, właściciele ogrodów przydomowych i działkowych korzystający z pestycydów są zobowiązani do przestrzegania szeregu obowiązków wynikających z przepisów krajowych i unijnych. Najważniejsze z nich obejmują stosowanie środków zgodnie z etykietą, zapobieganie zagrożeniom dla ludzi i środowiska, prawidłowe przechowywanie preparatów oraz właściwe postępowanie z odpadami.
LexAI jako zaawansowane oprogramowanie wykorzystujące sztuczną inteligencję może stanowić istotne wsparcie dla właścicieli ogrodów przydomowych oraz działkowców w kwestiach związanych ze stosowaniem środków ochrony roślin. LexAI umożliwia analizę obowiązujących przepisów prawa krajowego i unijnego regulujących korzystanie z pestycydów, pomaga w ocenie zgodności podejmowanych działań z wymogami prawnymi oraz wspiera użytkowników w ustaleniu zakresu ich obowiązków dotyczących bezpiecznego stosowania, przechowywania i utylizacji środków ochrony roślin. LexAI może również pomóc w analizie potencjalnej odpowiedzialności związanej z niewłaściwym użyciem pestycydów, a także wspierać w ochronie praw osób, które poniosły szkodę wskutek nieprawidłowo przeprowadzonych oprysków lub innych naruszeń przepisów dotyczących ochrony środowiska i bezpieczeństwa ludzi.