System podatkowy w Polsce podlega ciągłym zmianom, które mają na celu dostosowanie obecnie obowiązujących przepisów do realiów panujących na rynku, a także uproszczenie rozliczeń dokonywanych przez podatników. Jednym z elementów tego złożonego sytemu jest formularz PIT-8C, za pośrednictwem którego wykazuje się dochody z kapitałów pieniężnych. Wykazywane dochody dotyczą w szczególności dochodów z tytułu funduszy inwestycyjnych, obligacji skarbowych, czy papierów wartościowych, w tym akcji.

Na kanwie niniejszego artykułu, zostanie poruszona kwestia zmian legislacyjnych w okresie poprzednich lat, a także zmian przyszłych. 

Na wstępie należy wskazać, iż opodatkowanie dochodów z funduszy inwestycyjnych zostało uregulowane na mocy art. 30a oraz art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej jako u.p.d.). Z przytoczonych przepisów wynika bezpośrednio, iż dochody z funduszy inwestycyjnych zostały opodatkowane stawką w wysokości 19%. Przedmiotowy podatek jest potocznie nazywany „podatkiem belki”, od nazwiska jego pomysłodawcy.

Stan prawny przed 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 41 ust. 4 u.p.d. w brzmieniu z przed 1 stycznia 2024 r., płatnicy są obowiązani pobierać zryczałtowany podatek dochodowy od dokonywanych wypłat (świadczeń) lub stawianych do dyspozycji podatnika pieniędzy lub wartości pieniężnych z tytułu m.in. osiągania dochodów z funduszy inwestycyjnych.

Na podstawie powyższego przepisu, płatnicy czyli osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, byli zobowiązani do pobierania zryczałtowanego podatku od uzyskanego z funduszy inwestycyjnych dochodów. W niniejszym przypadku, jako płatnicy mogą występować banki, domy maklerskie, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, a nawet Ministerstwo Finansów (w przypadku obligacji skarbowych). Następnie, po pobraniu podatku, płatnicy odprowadzali go do właściwego organu skarbowego, a także wypłacali  podatnikom świadczenie w kwocie pomniejszonej o kwotę podatku.

Dla osób dokonujących inwestycji oznaczało to, iż nie musieli samodzielnie dokonywać rozliczeń podatkowych z osiąganych dochodów. Co więcej, płatnicy nie byli zobowiązani do sporządzenia, a następnie przekazywania podatnikom informacji o osiąganych dochodach, czyli formularza PIT-8C.

Obecny stan prawny

Przytoczony powyżej sposób rozliczania podatku od dochodów uzyskanych z funduszy inwestycyjnych został zmieniony na mocy ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (dalej jako ustawa zmieniająca). Wskazana ustawa zmieniająca wprowadziła szereg modyfikacji do polskiego systemu podatkowego, zmieniając nie tylko kwestie związane z podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ale również z podatkiem VAT oraz podatkiem  od spadków i darowizn.

Na gruncie wprowadzonych zmian, płatnicy nie odprowadzają podatku niejako za podatnika, bowiem od dnia 1 stycznia 2024 r. (data wejścia wejścia w życie ustawy zmieniającej), podatnik powinien samodzielnie rozliczyć się z podatku od dochodu z funduszy inwestycyjnych.

Stosowanie do art. 39 ust. 3 u.p.d., osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, a więc wcześniej wspomniani już płatnicy są obowiązani sporządzić informację według ustalonego wzoru o wysokości przychodów i przesłać ją podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu.

Przytoczony przepis odnosi się do przesłania podatnikom oraz urzędowi skarbowego formularza PIT-8C. W formularzu zostaną wykazane przychody oraz koszta ich uzyskania, przy czym każdy oddzielny tytuł uzyskania przychodu wymaga oddzielnego wskazania. Podział wspomnianych tytułów wynika bezpośrednio z art. 30b ust. 2 u.p.d., który stanowi, iż od dochodów uzyskanych:

1. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających,
2. z odpłatnego zbycia udziałów (akcji),
3. z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni,
4. z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny,
5. z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych
6. podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Następnie, wedle art. 45 ust. 1a u.p.d., podatnik jest zobowiązany złożyć zeznania, według ustalonych wzorów, o wysokości osiągniętego w roku podatkowym dochodu (poniesionej straty) z m.in. kapitałów opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b. W powyższym przepisie, mowa o obowiązku podatnika do złożenia zeznania z wykorzystaniem formularza PIT-38.

Niezależnie od powyższego, warto nadmienić, iż na gruncie ustawy zmieniającej został uchylony art. 30a ust. 5 u.p.d., który stanowił o tym, że dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych nie pomniejsza się o straty
z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych.

Wobec czego, obecnie możliwym jest odliczenie ewentualnie osiągniętej straty z tytułu inwestycji kapitałowych, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia kwoty podatku.

Reasumując, bazując na aktualnym brzmieniu przepisów prawa, podatnicy są zobowiązani do samodzielnego rozliczenia podatku od dochodów uzyskanych z funduszy inwestycyjnych, poprzez otrzymanie od płatnika formularza PIT-8C, a następnie na jego podstawie złożenie zeznania PIT-38. Ponadto, płatnicy mogą pomniejszyć dochód z funduszy inwestycyjnych o stratę z innych inwestycji kapitałowych, co w praktyce  skutkuje zapłaceniem niższego podatku.

Przyszłe zmiany związane z formularzem PIT-8C

Ustawodawca planuje w bieżącym roku podjąć kolejną ustawę zmieniającą ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przedmiotowa zmiana ma dotyczyć zniesienie obowiązku płatnika do przekazywania podatnikom imiennych informacji PIT-11, PIT-8C, IFT-1R i IFT-2R, z urzędu. Zamiast przekazywania wskazanych informacji z mocy samego prawa, płatnicy mieliby przekazywać te informacje jedynie po wystąpieniu podatnika z wnioskiem o jego udostępnienie.

Jak wynika z projektu ustawy został już sporządzony, przy czym ustawodawca uzasadnia go poprzez wskazanie, iż zmiana jest elementem  planu gospodarczego na 2025 r., który zakłada eliminację zbędnych procedur administracyjnych, redukcję kosztów prowadzenia działalności oraz zwiększenie przejrzystości systemu podatkowego.

Omawiana zmiana nie została jeszcze uchwalona, jednakże jest to planowane na I lub II kwartał 2026 r., natomiast wejście ustawy w życie miałoby mieć miejsce 1 stycznia 2027 r.
System podatkowy w Polsce podlega ciągłym zmianom, które są nader częste w porównaniu do innych gałęzi prawa. Co więcej, dla przeciętnego podatnika zmieniające się regulację mogą wprowadzić w zakłopotanie. Dlatego też warto śledzić je na bierząco, aby nie dopuścić do sytuacji, w której względem naszych rozliczeń, organ podatkowy miałby zastrzeżenia. Dzięki dostępowi do LEX AI śledzenie zmian w systemie podatkowym może wiązać się z przyjemnością, bowiem nasz chat sztucznej inteligencji wyszuka wszelkie nowinki w mgnieniu oka!