Pojęcie „licencji otwartej”, choć nie posiada definicji legalnej w przepisach regulujących prawa autorskie, bezpośrednio się z nimi kojarzy. Przepisy prawa autorskiego, w szczególności ustawa o prawach autorskich i prawach pokrewnych (dalej jako u.o.p.) zawierają normy prawne, mające na celu przede wszystkim zapewnienie ochrony prawnej autorom utworów. Niemniej jednak, możliwym jest korzystanie z utworów stworzonych przez innych twórców, w sposób nienaruszający ich praw. Powyższe może nastąpić za pośrednictwem m.in. licencji otwartej.

Na kanwie niniejszego artykułu, przybliżymy zagadnienia związane z licencją otwartą oraz zakresem jej stosowania.

PODSTAWY PRAWNE

Na podstawie art. 16 u.o.p., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1. autorstwa utworu;
2. oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
3. nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
4. decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
5. nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Stosownie zaś do art. 17 u.o.p., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Bazując na powyższych przepisach, autorowi utworu przysługują zarówno osobiste prawa autorskie, jak i majątkowe prawa autorskie. Należy podkreślić, iż licencja otwarta pozostaje w korelacji z majątkowymi prawami autorskimi, bowiem w przeciwieństwie do autorskich praw osobistych są one zbywalne. Majątkowe prawa autorskie stanowią uprawnienie twórcy utworu do wyłącznego korzystania ze stworzonego utworu, rozporządzania nim na wszelkich polach eksplotacji, a także do uzyskiwania wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Jak stanowi art. 67 ust. 1 i 2 u.o.p., twórca może udzielić upoważnienia do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji z określeniem zakresu, miejsca i czasu tego korzystania. Jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna).

Na wstępie należy odróżnić umowę o przeniesienie prawa autorskich (uregulowanej w treści art. 41 u.o.p.) od umowy licencyjnej. Na mocy pierwszej z wymienionych umów, nabywca uzyskuje prawa, które przedtem należały do twórcy. Natomiast, za pośrednictwem umowy licencyjnej, twórca upoważnia dany podmiot do korzystania z utworu w określony sposób, jednocześnie pozostając w posiadaniu wszelkich praw do niego.

Przepisy prawa przewidują dwa rodzaje licencji – licencję wyłączną oraz niewyłączną. Wskazane rodzaje licencji różnią się przede wszystkim zakresem uprawnień do korzystania z utworu. Jednakże, mają one również cechy wspólne, gdyż powstają na podstawie zawartej umowy pomiędzy licencjodawcą oraz licencjobiorcą.

Licencja wyłączna polega na tym, że podmiot upoważniony korzystania z utworu na mocy zawartej z twórca umowy, jest jedynym jaki posiada to uprawnienie. Zatem, twórca nie może udzielić innych licencji dotyczących danego utworu, jeśli udzielił już licencji wyłącznej. Natomiast licencja niewyłączna upoważnia dany podmiot do korzystania z utwory, lecz nie ogranicza twórcy w zakresie udzielania innych licencji na rzecz odrębnych podmiotów, czy samodzielnego korzystania z utworu.

CHARAKTERYSTYKA LICENCJI OTWARTEJ

Jak wskazano na początku niniejszego artykułu, licencja otwarta nie została zdefiniowana w przepisach u.o.p. Niemniej jednak, w praktyce uznawana jest ona za umowę licencyjną niewyłączną, przy czym rozszerza ona zakres obowiązywania takiej licencji. Licencja otwarta upoważnia bowiem dowolną osobę do korzystania z utworu, a także jego modyfikacji. Licencja otwarta przybiera postać oświadczenia twórcy. Zatem, za słuszne należy uznać stwierdzenie, iż udzielenie licencji otwartej (także innych licencji niewyłącznych) nie wymaga zachowania konkretnej formy, przy czym może zostać zawarta w sposób dorozumiany. Tożsame stanowisko zostało przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., I ACa 776/15.

Wobec czego, jeżeli twórca udzieli licencji otwartej na wytworzony przez niego utwór, każda osoba może z niego skorzystać w zgodzie z literą prawa, nawet jeżeli nie została pomiędzy nimi zawarta umowa, w powszechnym tego słowa znaczeniu. Niemniej jednak, należy korzystać z tego utworu zgodnie z warunkami określonymi w udzielonej licencji. Ponadto, przy korzystaniu z utworu w ten spadom należy pamiętać o niezmiennie przysługujących twórcy prawach autorskich, w tym w szczególności poprzez przytoczenie, iż utwór jest autorstwem danego twórcy. Poszanowanie praw twórcy jest głównym założeniem licencji otwartej.

Licencję otwartą określa się również mianem Creative Commons (CC). Nazwa ta pochodzi od nazwy amerykańskiej organizacji non-profit, która opracowała wzory umów licencyjnych. Poza poszanowaniem praw autorskich twórcy, może on zastrzec konkretne warunki w zakresie korzystania z jego utworu. Ze względu na te warunki, rozróżniamy różne rodzaje licencji otwartych.

Wskazanie przez użytkownika utworu jego autora określenie jest skrótem „CC BY”. Utwór udostępniony za pośrednictwem licencji otwartej może zostać wyłączony z użytku komercyjnego przez osobę udzielającą licencji (CC BY NA), bądź zezwolić na taki użytek (CC BY SA). Możliwe jest również ograniczenie tworzenia utworów zależnych (CC BY ND).

LICENCJA OTWARTA, A PRAWO WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ

W przeciwieństwie do przepisów u.o.p., pojecie licencji otwartej odnoszące się do wynalazków zostało unormowane w treści przepisów ustawy – Prawo własności przemysłowej (dalej jako p.w.s.). Wedle art. 80 ust. 1 p.w.s.,  uprawniony z patentu może złożyć w Urzędzie Patentowym oświadczenie o gotowości udzielenia licencji na korzystanie z jego wynalazku (licencja otwarta). Oświadczenie takie nie może zostać odwołane ani zmienione.

Z kolei, w świetle art. 80 ust. 5 p.w.s., licencję otwartą uzyskuje się przez:

1. zawarcie umowy licencyjnej albo
2. przystąpienie do korzystania z wynalazku bez podjęcia rokowań lub przed ich zakończeniem; w tym przypadku licencjobiorca jest obowiązany zawiadomić o tym pisemnie licencjodawcę w terminie miesiąca od chwili przystąpienia do korzystania z wynalazku.

Wskazać należy, iż licencja otwarta odnosząca się do wynalazków, została uregulowana co do zasady podobnie, jak licencja otwarta dotycząca utworów. Główną różnica jest sposób uzyskania tej licencji.

PODSUMOWANIE

Licencja otwarta jest globalnym instrumentem, za pośrednictwem którego twórcy utworów, a także wynalazków mogą udostępnić go do publicznego użytku. Użytkownik utworu na licencji otwartej powinien jednak przestrzegać praw autorskich przysługujących twórcy, a także zapoznać się i postępować zgodnie z warunkami udzielonej przez twórcę licencji.

Chcesz skorzystać z utworu, ale nie wiesz czy nie naruszysz praw autorskich? LEX AI jest narzędziem, które pomoże Ci rozwiać twoje wątpliwości, odpowiadając na Twoje pytania z zakresu praw autorskich.